วันที่ 5 ตุลาคม 2568 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดย ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ มอบหมายให้ คณะกรรมการติดตามแผนงาน “งานวิจัยนวัตกรรมและการใช้ประโยชน์เพื่อแก้ปัญหาเร่งด่วนฝุ่นละออง PM2.5 แบบบูรณาการและมุ่งเป้า” (แผนงาน P24) นำทีมโดย ดร.วิจารย์ สิมาฉายา ประธานคณะกรรมการฯ เข้าร่วมประชุมหารือการนำผลงานงานวิจัยและนวัตกรรมมาใช้ในการเตรียมพร้อมรับมือฝุ่น PM2.5 และหนุนเสริมการจัดทำแผนบริหารจัดการและแก้ไขปัญหา PM2.5 ของจังหวัดเชียงใหม่ โดยมี นายทศพล เผื่อนอุดม ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ เป็นประธาน พร้อมด้วย ศ.ดร.คมกฤต เล็กสกุล รองผู้อำนวยการสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม คณะกรรมการฯ จาก วช. หน่วยงานที่เกี่ยวข้อง ทีมนักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย (AIT) มหาวิทยาลัยแม่โจ้ มหาวิทยาลัยเทคโนโลยีสุรนารี สถาบันสิ่งแวดล้อมไทย และเครือข่ายวิจัยจากหลากหลายสถาบัน ณ โรงแรมอินเตอร์คอนติเนนตัล เชียงใหม่ แม่ปิง ตำบลช้างคลาน อำเภอเมือง จังหวัดเชียงใหม่
นายทศพล เผื่อนอุดม ผู้ว่าราชการจังหวัดเชียงใหม่ เน้นย้ำถึงความสำคัญของการบูรณาการข้อมูลวิชาการ เทคโนโลยี และการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนเพื่อแก้ไขปัญหาฝุ่นควันอย่างยั่งยืน โดยมุ่งเน้นการทำงานในทุกมิติ ตั้งแต่การลดการเผาในพื้นที่ป่าและเกษตรกรรม การจัดการมลพิษในเขตเมือง การแก้ไขปัญหามลพิษข้ามพรมแดน ไปจนถึงการลดผลกระทบด้านสุขภาพของประชาชน ซึ่งจังหวัดเชียงใหม่ได้วางกรอบการทำงานโดยยึดหลัก 3 ประการคือ การทำงานแบบเปิดและการมีส่วนร่วม การขับเคลื่อนด้วยข้อมูลและนวัตกรรม และการทำงานเชิงป้องกัน นอกจากนี้ยังได้กำหนด 3 มาตรการหลักในการป้องกันมลพิษจากแหล่งกำเนิดและลดผลกระทบต่อสุขภาพ พร้อมตั้งเป้าหมายตัวชี้วัด 4 ด้าน คือ ลดจำนวนจุดความร้อน ลดพื้นที่เผาไหม้ ลดจำนวนวันที่อากาศเกินค่ามาตรฐาน และลดจำนวนผู้ป่วยโรคปอดอุดกั้นเรื้อรัง (COPD) และได้ให้ความสำคัญในการแก้ไขปัญหา PM2.5 โดยยึดหลักตามโมเดล 8-3-1 กรอบการทำงานเพื่อจัดการฝุ่นอย่างเป็นระบบ ซึ่งการทำงานในช่วง 8 เดือนนี้เป็นระยะป้องกันและมีสภาพอากาศเอื้ออำนวย ถือเป็นช่วงเวลาสำคัญในการเตรียมการอย่างมีประสิทธิภาพ และแสดงความเชื่อมั่นว่าด้วยความร่วมมือจากทุกภาคส่วนจะสามารถก้าวข้ามปัญหาฝุ่น PM2.5 ได้อย่างยั่งยืน
ช่วงบ่ายเป็นการประชุมคณะกรรมการติดตามแผนงาน “งานวิจัยนวัตกรรมและการใช้ประโยชน์เพื่อแก้ปัญหาเร่งด่วนฝุ่นละออง PM2.5 แบบบูรณาการและมุ่งเป้า (แผนงาน P24)” ครั้งที่ 6/2568 โดยคณะกรรมการกำกับติดตามแผนงานฯ สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ (วช.) โดย ดร.วิจารย์ สิมาฉายา เป็นประธานในการประชุมฯ และคณะกรรมการฯ ที่เข้าร่วมการประชุมฯ ประกอบด้วย ดร.สุพัฒน์ หวังวงศ์วัฒนา ดร.สมชาย ใบม่วง รศ.ดร.ชาลี นาวานุเคราะห์ ดร.ดาเรศร์ กิตติโยภาส รศ.ดร.วิษณุ อรรถวานิช และดร.เกศศินี อุนะพำนัก เพื่อรับฟังการนำเสนอรายงานความก้าวหน้ารอบ 6 เดือน ของแผนงาน/โครงการ ประกอบด้วย 1 แผนงาน (7 โครงการย่อย) และ 2 โครงการเดี่ยว ดังนี้
แผนงาน “การลดไฟในป่า กรณีศึกษาจังหวัดเชียงใหม่ อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ–ปุย ด้วยการเชื่อมโยงข้อมูลขนาดใหญ่ นโยบาย และการสื่อสารเชิงรุก” ซึ่งมี รศ.ดร.สมพร จันทระ เป็นผู้อำนวยการแผนงาน โดยแผนงานดังกล่าว ประกอบด้วย 7 โครงการย่อย ดังนี้
-โครงการย่อย 1 : “การศึกษาพัฒนาอากาศยานไร้คนขับ (UAV) และระบบลาดตระเวนชี้เป้าด้วยปัญญาประดิษฐ์เพื่อการตรวจจับไฟป่าด้วยข้อมูลภาพจากระบบอากาศยานไร้คนขับพื้นที่ศึกษาอุทยานแห่งชาติสุเทพ-ปุย จังหวัดเชียงใหม่” โดย ผศ.ดร.ภูดินันท์ สิงห์คำฟู มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- โครงการย่อย 2 : “การศึกษาสาเหตุต้นตอปัญหาหมอกควันไฟป่าแบบมีส่วนร่วมผู้มีส่วนได้เสีย และกระบวนการจัดการความขัดแย้งด้วยพหุศาสตร์วิชาการและยุติธรรมชุมชน” โดย รศ.ดร.อรัญญา ศิริผล มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- โครงการย่อย 3 : “การประเมินมูลค่าทางเศรษฐศาสตร์เพื่อพัฒนารูปแบบและเกณฑ์การจ่ายตอบแทนคุณระบบนิเวศป่าไม้เพื่อป้องกันและลดไฟป่าในพื้นที่อุทยานแห่งชาติดอยสุเทพ-ปุย” โดย ผศ.ดร.จิรวรรณ กิจชัยเจริญ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- โครงการย่อย 4 : “การเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการเชื้อเพลิงชีวมวล: ยกระดับทักษะผู้ใช้และเสริมศักยภาพของระบบ FireD” โดย ผศ.ดร.ชาคริต โชติอมรศักดิ์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- โครงการย่อย 5 : “การพัฒนาบัญชีการระบายมลพิษเพื่อการติดตามแหล่งกำเนิดมลพิษในพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่”
โดย รศ.ดร.เอกบดินทร์ วินิจกุล สถาบันเทคโนโลยีแห่งเอเชีย
- โครงการย่อย 6 : “การวิจัยเพื่อพัฒนาแผนแก้ไขและรับมือปัญหา PM2.5 ของจังหวัดเชียงใหม่”
โดย ผศ.ดร.อรอร ภู่เจริญ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
- โครงการย่อย 7 : “การสร้างความร่วมมือและเครือข่ายการสื่อสารภาคประชาชน เพื่อพัฒนาการจัดการปัญหา PM2.5 ในระดับพื้นที่จังหวัดเชียงใหม่อย่างยั่งยืน” โดย ผศ.ดร.ว่าน วิริยา มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
และอีก 2 โครงการเดี่ยว ดังนี้
- โครงการ 1 “การพัฒนากลไกการมีส่วนร่วมของหุ้นส่วนทางสังคมท้องถิ่นเพื่อบริหารจัดการปัญหาฝุ่น PM2.5 ในพื้นที่ 12 ตำบลนำร่องของจังหวัดเชียงใหม่” โดย รศ.ดร.เกศสุดา สิทธิสันติกุล มหาวิทยาลัยแม่โจ้
- โครงการ 2 “แผนการวางระบบเฝ้าระวังและติดตามการเกิดไฟในพื้นที่ป่าของ 10 หมู่บ้าน บริเวณรอบอุทยานแห่งชาติสุเทพ-ปุย” อ.ไพสิฐ พาณิชย์กุล มหาวิทยาลัยเชียงใหม่
ผลสรุปทุกฝ่ายต้องร่วมช่วยกันบูรณาการ “งานวิจัย–นวัตกรรม–การสื่อสารสาธารณะ” เข้ากับแผนจังหวัดอย่างเป็นระบบ โดยมอบหมายให้คณะนักวิจัยและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องจัดทำแผนปฏิบัติการเชิงพื้นที่ (Area-Based Action Plan) ครอบคลุมการเฝ้าระวัง ป้องกัน และตอบสนองต่อปัญหา PM2.5 พร้อมกลไกติดตามประเมินผลที่ชัดเจน และเชื่อมการทำงานร่วมกับ 8 จังหวัดภาคเหนือตอนบน เพื่อให้ผลวิจัยถูกนำไปใช้จริง เกิดผลลัพธ์รูปธรรมต่อคุณภาพอากาศและสุขภาพประชาชนอย่างยั่งยืน โดยในประเด็นสื่อสารเป็นเรื่องสำคัญเพื่อสร้างการรับรู้ จิตสำนึกของทุกคน